حیوانات مظلومترین و پاکترین مخلوقات خداوند می باشند . با آنها مهربان باشیم و نسبت به سرنوشتشان مسولیت پذیر باشیم
هر سال با فرا رسيدن عيد نوروز، تعداد زيادي ماهي قرمز به خانه‌هاي بسياري از ما راه مي‌يابند. اگر چه در فرهنگ باستاني ايرانيان نمادي از ماهي بر سر سفره‌هاي ديده نمي‌شود اما سال‌هاست که اين سنت چه درست چه نادرست رواج يافته است.
متأسفانه در بسياري موارد به دليل آشنا نبودن انسان‌ها با ويژگي‌ها و شرايط زندگي اين حيوان زيبا، شاهد آن هستيم که ماهياني که مي‌توانند تا بيش از 20 سال عمر کنند و اندازه آنها به بيش از 20 سانتيمتر يا بيشتر برسد، پس از چند روز زندگي در خانه جديد، ناگهان دچار مرگ مي‌شوند و در حالي که قرار بود نماد زندگي و شادي باشند، صحنه مرگ را از خود به جاي مي‌گذارند.

مطابق يافته‌هاي دانشمندان، شرايط نامساعد زندگي، تأثيرات آزاردهنده بسياري بر انواع حيوانات از جمله ماهيان دارد و رنج و ناراحتي شديدي براي آنها به بار مي‌آورد. در اينجا مي‌خواهيم به طور مختصر با گردآوري نکاتي چند، به شناخت بيشتر اين موجود دوست داشتني بپردازيم.

ماهي قرمز (goldfish) نخستين ماهي اهلي شده براي نگهداري در آکواريوم است. از نظر جمعيتي بيشترين تعداد ماهيان آکواريومي از دسته ماهي قرمز هستند و معمولاً يکي از اولين ماهياني که يک آکواريوم دار نگهداري کرده است، از اين دسته محسوب مي‌شود. با اين حال متأسفانه در بين ساير انواع ماهيان آکواريومي، ماهي قرمز معمولاً از کمترين مراقبت‌ها برخوردار مي‌شود.

شايد اين امر به دليل برخي تصورات نادرستي است که در مورد ماهي قرمز وجود دارد؛ در زير به چند نمونه از اين موارد اشاره مي‌شود:

* تصور نادرست 1. برخي تصور مي‌کنند که نگهداري ماهي قرمز در يک تُنگ کوچک آب، فاقد اشکال است و ماهي در آنجا به خوبي رشد مي‌کند.

با وجودي که تُنگ شيشه‌اي منظره‌اي بسيار جذاب براي انسان‌ها ايجاد مي‌کند، در طراحي آن هيچگونه توجهي نسبت به سلامتي و آسايش ماهي به عنوان يک موجود زنده و داراي حس، نشده و شايد بتوان گفت که نامناسب‌ترين محل براي نگهداري ماهي است.

مساحت سطح آب محل نگهداري ماهي، نشانه‌اي تقريبي از ميزان اکسيژن قابل حل در آب است. به دليل حاشيه گرد و دهانه باريک شده تُنگ، سطح تبادل بسيار کمي براي مخلوط شدن اکسيژن هواي محيط با آب و حذف گازهاي زائد موجود در آب وجود دارد. کاهش اکسيژن محلول در آب موجب بروز حالت خفگي در ماهي مي‌شود و در نتيجه ماهي به ناچار به سطح آب مي‌آيد و به جاي شنا کردن، تمامي وقت خود را به هواگيري و جلوگيري از خفگي مي‌گذراند. از طرفي اين تُنگ‌ها معمولاً بسيار کوچک هستند و آزادي حرکت کمي براي ماهي دارند و تميز کردن آنها نيز دشوار است.

* تصور نادرست 2. ماهي قرمز عمر کوتاهي دارد.

از يک لحاظ اين مسأله مي‌تواند صحت داشته باشد: اگر ماهي به خوبي نگهداري نشود، عمر کوتاهي خواهد داشت! در صورت نگهداري صحيح از ماهي قرمــز، عمــر آن تا 20 سال يا بيشتر نيز مي‌رسد.

بايد توجه داشت که ماهي قرمز حيواني مقاوم است و در صورتي که به درستي نگهداري شود، احتمال بروز بيماري‌ها در آن نسبت به ساير گونه‌ها بسيار کمتر است. مسن‌ترين ماهي قرمز شناخته شده، 43 سال عمر کرده است. در نتيجه بسياري از ماهيان قرمز معمولاً بيشتر از چند روز در سفره هفت سين زنده نمي‌مانند و در حقيقت به دليل شرايط نامناسب نگهداري و معمولاً بر اثر رنج ناشي از گرسنگي يا آلودگي آب جان خود را از دست داده اند.

* تصور نادرست 3. ماهي قرمز جثه کوچکي دارد و به فضاي زيادي نياز ندارد.

بايد توجه داشت که ميزان رشد ماهي قرمز با ابعاد محيط زندگي آن متناسب است (دليل اين امر شايد به دليل اثرات مهارکننده استرس ناشي از محيط کوچک بر ميزان رشد ماهي باشد). اندازه ماهي قرمز هنگام بلوغ به 20 سانتي متر يا بيشتر مي‌رسد.

آنچه که در منابع علمي توصيه شده است، ظرفي با حجم 76 ليتر (مثلاً با ابعاد 45×35×60 سانتيمتر) براي يک ماهي بالغ حدود 20 سانتيمتري و 38 ليتر آب اضافه به ازاي هر ماهي بالغ افزوده شده است. البته براي بسياري از افراد تهيه چنين فضايي بسيار مشکل است، ولي شايد در نظر داشتن اين عدد، صرفاً بتواند مقياسي از فضاي مورد نياز براي آسايش ماهي را در ذهن ايجاد کند.

يکي از دلايل نياز ماهي قرمز به حجم زياد آب، توليد مقادير بسيار بالايي از مواد دفعي و مضر توسط اين ماهي (در مقايسه با ساير ماهيان) است. تجمع مواد سمي در آب، مي‌تواند به مرگ ناگهاني ماهي منجر شود.

در صورت تهيه فيلترهاي مخصوص آکواريوم (که در فروشگاه‌هاي لوازم آکواريومي موجود است)، کيفيت آب و شرايط زندگي ماهي به ميزان زيادي بهبود مي‌يابد. در مورد نوع فيلتر مناسب اين نوع ماهي مي‌توانيد با دامپزشک مشورت کنيد.

محل نگهداري

در صورت نگهداري ماهي قرمز در تُنگ، بايد آب آن هر روز عوض شود. چنانچه حجم آب محل نگهداري ماهي، 76 ليتر باشد، تعويض حداقل 25 درصد از حجم آب در هفته کفايت مي‌کند. تعويض آب موجب حذف مواد زائد (ناشي از مدفوع، باقيمانده‌هاي مواد غذايي يا مواد وارد شده از محيط اطراف، غذاي خورده نشده و گياهان در حال پوسيدگي)، آمونياک (دفع شده از بدن ماهي)، نيترات‌ها و فسفات‌ها مي‌شود و در عين حال آب اکسيژن دار و حاوي ريز مغذي‌ها را در اختيار حيوان قرار مي‌دهد.

براي تهيه آب محل زندگي ماهي، مي‌توان از آب لوله کشي شهري استفاده کرد. پيش از جمع آوري، بهتر است مدت يک دقيقه آب شير جريان داشته باشد. سپس آب را در محفظه‌اي درباز جمع آوري کرد و براي خارج شدن کلر موجود در آن (که براي ماهي، ماده‌اي سمي است و مي‌تواند موجب بي حالي و حتي مرگ آن شود) و همدما شدن با محيط، حداقل به مدت يک شبانه‌روز درون خانه نگهداري شود.

دماي مناسب آب محل نگهداري ماهي قرمز معادل 20تا22 درجه سانتيگراد است و درجه حرارت بالاي 25 درجه مي‌تواند براي ماهي قرمز بسيار آسيب زننده باشد. اغلب ماهيان (به ويژه ماهي قرمز) به تغييرات دماي آب بسيار آسيب پذيرند و دچار اضطراب و ناراحتي مي‌شوند.

ماهي قرمز تمايل زيادي به خوردن گياهان معمول آکواريومي دارد و مثلاً قرار دادن گياه کابومبا در آب، منبع تغذيه‌اي خوبي براي اين ماهي ايجاد خواهد کرد.استفاده از گياه سرخس Java (که گياهي مقاوم است) براي تزئين محل زندگي ماهي قرمز بسيار مناسب است و ماهي نيز از آن لذت مي‌برد، ولي کمتر ممکن است قادر به خوردن آن باشد.

استفاده از تکه‌هاي سنگ که با آب شير به خوبي شسته شده‌اند (دقت شود که در صورت استفاده از مواد شوينده براي شستن ظرف، مواد و وسايل در تماس با ماهي، حتماً ماده شوينده با آب فراوان کاملاً زدوده شود؛ در غير اين صورت خطر مسموميت و مرگ ماهي وجود دارد) و ابزارهاي چوبي به منظور ايجاد فضايي براي مخفي شدن و استراحت ماهي امري بسيار ضروري است؛ چرا که بسياري از ماهيان فقط در پناهگاه خود آرامش دارند و به خواب مي‌روند، در غير اينصورت دائماً به دليل ترس از محيط اطراف، بيدار و مضطرب خواهند بود. همچنين افزودن سنگ و گياهان مناسب به محيط زندگي ماهي، به حذف نيترات از آب کمک مي كند و براي ماهي نيز سرگرم کننده است.

ماهي قرمز به بيرون پريدن از آب علاقه مند است. براي جلوگيري از بيرون افتادن آن، لازم است سرپوشي روي ظرف قرار داده شود.

معمولاً از ماهي قرمز به تنهايي يا همراه با ماهيان هم گونه خود در يک محل نگهداري مي‌شود. نگهداري انفرادي از ماهي قرمز مشکلي براي آن ايجاد نمي‌کند، با اين حال در صورت وجود ماهي ديگر ممکن است فعاليت و جنب و جوش آنها بيشتر شود.


تغذيه ماهي قرمز

ماهي قرمز همه چيز خوار است؛ به اين معني که براي رشد و سالم بودن هم به غذاهاي گياهي و هم به غذاهاي جانوري نياز دارد. يک حقيقت بسيار مهم در مورد ماهي قرمز اين است که اين حيوان تا زمــاني که غذا در اختيار داشته باشد، فارغ از اينکه گرسنه باشد يا نه، تغذيه مي‌کند.

در طبيعت، ماهي قرمز همواره در جستجوي غذا است و در نهايت مقدار انرژي مصرف شده براي اين امر با غذاي مختصري که هر از چند گاهي يافته مي‌شود، تقريباً برابري مي‌کند. ليکن در آکواريوم وضع متفاوت است. ماهي بدون صرف انرژي چنداني، ممکن است به مقادير زياد غذا دسترسي يابد. اين حالت مي‌تواند در مواردي خطرناک باشد. مسير گوارشي به حدي از غذا پر مي‌شود که روده‌ها پاره و موجب مرگ ماهي مي‌شود.

همچنين غذاي زياد به توليد مقادير بيشتر مواد زائد و مدفوع منجر مي‌شود که آب محل نگهداري ماهي را آلوده مي‌کند. ميزان غذاي داده شده به ماهي قرمز در هر وعده بايد در حدي باشد که بتواند تمامي آن را ظرف سه چهار دقيقه مصرف کند. به اين ترتيب تعداد دفعات غذادهي بايد حداکثر سه بار در روز باشد.

يکي از روش‌هاي اطمينان از صحت تغذيه ماهي قرمز، بررسي مدفوع آن است. رشته مدفوع ماهي بايد کوتاه و کمي حجيم و به رنگ غذاي مصرف شده باشد. رشته‌هاي طويل مدفوع که هنگام شنا، شبيه دم به ماهي متصل هستند، نشانه تغذيه بيش از حد است. در صورت بزرگ بودن اندازه ذرات غذايي، ماهي در مدت فوق قادر به تغذيه به ميزان مناسبي نيست.

بنابراين وعده‌هاي غذايي کوچک ولي به دفعات متعدد در روز، بهترين شيوه تغذيه ماهي قرمز است. انواع تجاري غذاهاي ماهي قرمز در بازار موجود است که در صورت استفاده صحيح، نيازهاي اوليه اين حيوان را برآورده مي‌کند و رشد آن را سرعت مي‌بخشد.

هنگام انتخاب غذا بايد دقت کرد که غذاي ماهيان آب‌هاي گرم (ماهيان گرمآبي) براي ماهي قرمز مناسب نيست. در صورتي که ماهي قرمز در يک زمان مقدار زيادي غذاي خشک مصرف کند، ممکن است دچار نفخ شديد شود. خيساندن غذاهاي خشک پيش از ارائه به ماهي، مي‌تواند از بروز اين امر جلوگيري کند. استفاده از سبزيجات برگ دار تازه، اسفناج، گياهان زنده، زرده تخم مرغ آب پز شده، کرم خاکي و ميگوي ريز شده، نيز به رفع نيازهاي تغذيه‌اي اين حيوان کمک مي‌کند. در صورت بروز مشکلات گوارشي، لازم است که به سرعت غذادهي به ماهي متوقف و پس از رفع معضل، مجدداً تغذيه به حالت عادي برگردانده شود.

از نشانه‌هاي سلامتي ماهي قرمز، تلألو رنگ فلس‌هاي آن، درخشش چشم‌ها، جنب و جوش زياد و هوشيار بودن نسبت به محيط اطراف (عکس العمل مناسب به تحريکات محيطي)، داشتن تعادل هنگام شنا کردن و غالباً شنا در قسمت مياني آب (نه در کف آب و نه در سطح آن) است.

وضع نور محيط

ماهي قرمز براي سالم ماندن به دوره‌هاي نوري شب و روز نياز دارد. هنگام روز، نور طبيعي پنجره از نورهاي مصنوعي (نظير لامپ فلورسنت يا رشته اي) بسيار بهتر است. بايد توجه داشت که از تابش طولاني مدت آفتاب به ماهي جلوگيري شود (مثلاً با قرار دادن شيء يا گياهي براي مخفي شدن در سايه آن)؛ چرا که اين امر مي‌تواند به بروز زخم‌هاي آفتاب سوختگي شديد در حيوان منجر شود. روشنايي به مدت 10 ساعت در روز براي ماهي کافي است. در صورتي که نور طبيعي در دسترس نيست، تأمين نور (ترجيحاً فلورسنت) از ضروريات است.

http://www.irspca.com/forum

گردآوري:

دکتر سياوش احمدي نوربخش

با موجودات زبان بسته ی خداوند اندکی مهربان تر باشیم
******
در شهری که همه می لنگند به کسی که راست راه می رود می خندند. اندکی عاقلانه تر رفتار نماییم

http://www.irspca.com/site

حیوانات جان دارند و بازیچه نیستند . آه و نفرین آنان کاری و اثرپذیرتر از هرچیزی است. هر موجودی حق زندگی و نفس کشیدن دارد